درمان شپش یکی از چالشهای رایج در خانوادهها، به ویژه در میان کودکان و دانش آموزان است. با این حال، بسیاری از افراد در روند درمان شکست میخورند که به همین دلیل شپش دوباره بازمیگردد. اگر از خود میپرسید چرا درمان شپش شکست میخورد یا چرا شپش دوباره برمیگردد، احتمالا اشتباهات درمان شپش را نادیده گرفتهاید. در این مقاله ۱۲ دلیل اصلی شکست درمان شپش را بررسی می کنیم و راه حلهای قطعی برای جلوگیری از بازگشت شپش ارائه می دهیم. پس اگر درمان شپش جواب نمیدهد در ادامه مقاله با ما همراه باشید.
شپش سر چه شکلیه؟
قبل از پرداختن به دلایل شکست درمان، باید بدانیم شپش سر چه شکلیه. شپش سر حشرهای کوچک و بدون بال است که روی پوست سر موها زندگی میکند. رنگ آن معمولا خاکستری یا قهوهای روشن میباشد؛ طول بدن آن ۲ تا ۳ میلی متر است. اما رشک شپش چیست؟ در پاسخ به این سوال باید گفت تخم شپش را رشک میگویند؛ که به صورت دانههای سفید یا قهوهای روشن به ساقه موها میچسبد و جدا کردن آن دشوار است. تشخیص درست شپش و رشک اولین گام موثر درمان است.
علت از بین نرفتن شپش که باید بدانید (همراه راهحل)
برای دانستن علت از بین نرفتن شپش باید اشتباهات درمان شپش را بررسی و از تکرار آن بپرهیزید. در ادامه مقاله برخی از این اشتباهات رایج را برای شما شرح میدهیم:
۱. حذف نکردن رشکها (تخمها)
رشکها یا تخم شپش محکم به ساقه مو میچسبند که بسیاری از محصولات درمانی معمولی نمیتوانند آنها را کاملا از بین ببرند. اگر رشکها به صورت کامل حذف نشوند، در عرض ۷تا۱۰ روز به شپشهای بالغ جدید تبدیل میشوند و چرخه آلودگی از نو آغاز میگردد. استفاده از شانه شپش فلزی به از بین رفتن رشک کمک خواهد کرد.
۲. زمانبندی اشتباه برای تکرار درمان
بسیاری از افراد تصور میکنند با یک بار استفاده از محصول ضد شپش، درمان کامل میشود. این هم یکی دیر از اشتباهات درمان شپش است که منجر به بازگشت شپش میشود و درمان شپش جواب نمیدهد. زیرا بیشتر محصولات بر روی رشکها (تخم شپش) اثر کامل ندارند و چند روز بعد تبدیل به شپش جدید میگردد. تکرار در زمان استاندارد (طبق دستور محصول و پروتکل رایج) ضروری است؛ چرا که باید دوره دوم درمان را دقیقا مطابق با دستورالعمل محصول انجام دهید. همچنین خوب است بدانید که شانه کشی روزانه دشمن رشک است زیرا با استفاده از شانه شپش فلزی باقی مانده آن از مو جدا شده و از بین میرود.
۳. استفاده ناکافی از محصول یا پخش نشدن کامل روی مو
توضیح کامل راهحل: آغشتهسازی کامل از ریشه تا ساقه + تقسیمبندی مو.
علت از بین نرفتن شپش مربوط به افرادی است که موهای ضخیم یا بلند دارند، مقدار کافی از محصول ضد شپش را استفاده نمیکنند یا آن را به طور یکنواخت از ریشه تا نوک موها نمیزنند. در نتیجه نواحیای از سر بدون پوشش است و شپش در این مناطق پناه گرفته ،باقی می مانند. برای درمان فوری شپش تقسیم بندی مو را به صورت پشت گوش، پس گردن، فرق سر انجام دهید؛ سپس آغشتهسازی کامل از ریشه تا ساقه فراموش نشود.
۴. کوتاه کردن زمان مکث (کمتر از زمان توصیهشده)
بسیاری از افراد به دلایل مختلف مانند بیحوصلگی، احساس سوزش یا نگرانی از آسیب به مو، محصول را زودتر از زمان تعیین شده شستشو میدهند. این کار باعث میشود ماده موثر محصول فرصت کافی برای نفوذ به پوسته سخت رشک یا از بین بردن کامل شپش را داشته باشند. برای اطمینان از اثر بخشی، رعایت دقیق زمان مکث روی مو ضروری میباشد که باید بین ۱۰ تا ۱۵ بماند تا درمان قطعی شپش سر صورت گیرد.
۵. شستشوی مو قبل/بعد از درمان با شامپوهای خاص یا نرم کننده
برخی افراد قبل از درمان برای تمیز کردن موها از شامپو قوی یا نرمکننده استفاده میکنند، یا بلافاصله پس از درمان موهای خود را با این مصولات میشویند. این کار میتواند تاثیر محصول ضد شپش را به شدت کاهش دهد. به همین دلیل برای جلوگیری از بازگشت شپش باید طبق دستور قبل یا بعد از درمان از موارد ممنوعه مانند نرمکننده یا شامپوی خاص استفاده نشود.
۶. شانهکشی اشتباه یا شانه نامناسب
شانههای معمولی یا پلاستیکی به دلیل فاصله زیاد دندانهها، توانایی جدا کردن رشکها ریز و چسبنده از مو را ندارند به همین دلیل بسیاری از تخمها را جدا نمیکند. همچنین شانهکشی سریع و بدون دقت در شرایط نوری نامناسب یا روی موهای خشک موجب نادیده گرفتن رشکها وشپشهای کوچک میشود. شما باید به وسیله شانه فلزی ریز دندانه مو را شانه کنید اما قبل از آن با روش درست مثل مو را خیس یا لغزنده کردن، نور کافی داشتن، بخشبندی انجام دادن مانع افزایش آن میگردد.
۷. درمان نکردن همه افراد در تماس نزدیک
درمان انفرادی بدون در نظر گرفتن اطرافیان اشتباه است؛ زیرا شپش به سرعت از طریق تماس منتقل میشود. اگر تنها یک نفر درمان شود و سایر اعضای خانواده مورد بررسی و درمان قرار نگیرند، امکان انتقال مجدد و ادامه یافتن این چرخه وجود دارد. برای درمان قطعی باید همهی اعضای خانواده در یک روز به طور همزمان بررسی و در صورت آلودگی، درمان انجام گیرد تا از انتقال مجدد آن جلوگیری شود.
۸. ضدعفونی نکردن وسایل و محیط (یا انجام افراطی و اشتباه)
مدیریت نادرست وسایل شخصی و محیط زندگی مهم است. در صورت بی توجهی به وسایل مورد استفاده فرد آلوده خطر انتقال را افزایش میدهد. برای پیشگیری باید کلیه وسایلی که در تماس مستقیم با سر فرد آلوده بوده شسته شود، قرنطینه وسایل غیر قابل شستشو به صورتی که اشیا را در یک کیسه پلاستیکی به مدت ۱۵ روز قرار دهید. همچنین شما نیازی به سم پاشی خانه ندارید، با جارو برقی کشیدن روی سطوحی مانند مبل، فرش، صندلی خانه را از هر گونه آلودگی پاک کنید.
۹. بازگشت آلودگی از مدرسه/مهد/باشگاه
بازگشت آلودگی از محیطهای عمومی زیاد میباشد؛ به همین دلیل شما برای جلوگیری از بازگشت شپش پس از درمان موفق هر ۲ تا ۳ روز یکبار موها ( به ویژه در نواحی پشت گوش و پس گردن) را با شانه شپش فلزی بررسی کنید. در محیطهایی مانند مدرسه یا باشگاهها موها را ببندید و در صورت مشاهده شپش در سر فرزند خود به مدرسه اطلاع دهید؛ همچنین پرهیز از اشتراک وسایل به متوقف شدن این چرخه کمک میکند.
۱۰. مقاومت شپش به برخی مواد درمانی (در بعضی مناطق)
اگر از خود بپرسید با توجه به داروهایی که مصرف میکنید چرا درمان شپش شکست میخورد باید گفت که استفاده مکرر و گاه نادرست از یک نوع ماده میتواند باعث زنده ماندن شپشهای مقاوم شود. تغییر رویکرد با نظر پزشک یا داروساز در روند ، تاکید بر شانه کشی و تکرار درست آن شانس درمان را بیشتر میکند.
۱۱. تشخیص اشتباه (شوره/موخوره/دلمه به جای رشک)
یکی از اشتباهات درمان شپش که احساس میشود درمان شپش جواب نمیدهد؛ عدم تشخیص صحیح آن است. بیشتر افراد نمیدانند که شپش سر چه شکلیه ،رشک چیست و آن را با شوره، مو خوره یا دلمه اشتباه میگیرند. به همین دلیل علت از بین نرفتن شپش میتواند درمان اشتباهی و یا گاهی مضر باشد؛ برای پیشگیری از این اشتباه و درمان قطعی شپش سر باید بدانید که رشک چسبندگی به مو دارد و به دلیل جدا نشدن آسان رشک باید با استفاده از شانه شپش فلزی نزدیک ریشه مو را شانه کنید تا از سر جدا شود.
۱۲. توقف درمان به محض کم شدن خارش یا کاهش شپش
بسیاری از افراد به محض کاهش خارش سر یا عدم مشاهده شپشهای بالغ تصور میکنند که درمان قطعی شپش سر حاصل شده و ادامه پروتکل را رها میکنند. در صورتی که خارش سر به دلیل التهاب پوست ادامه مییابد؛ در عرض ۷ تا ۱۰ روز بازگشت سریع شپش انجام میشود. به همین دلیل شما باید مواردی چون ، کامل کردن دوره ( دو نوبت)، چک روزهای بعد را رعایت کنید. نوبت اول احساس بهبودی دارین و در نوبت دوم تخمهای باقی مانده خارج میشود.
روش صحیح درمان شپش فوری(پروتکل مرحلهای)
شپش از جمله بیماریهایی است که با وجود شیوع بالا هنوز باورهای غلط زیادی درباره آن وجود دارد که باعث طولانی شدن مشکل، بازگشت مجدد شپش و استرس خانوادهها میگردد. درمان شپش فوری نیازمند تشخیص درست، اجرای دقیق درمان، پیگیری منظم و پیشگیری از آلودگی مجدد میباشد.
بررسی و تشخیص درست در درمان شپش فوری
- کجاها را باید دید؟ پشت گوش، پس گردن، فرق سر
شپشها برای زندگی، تغذیه و تخم گذاری، نواحی گرم، تاریک و محافظت شده سر را ترجیح میدهند. به همین دلیل بررسی سطحی مو کافی نیست. مهمترین نقاط بررسی پشت گوشها، پس گردن، فرق سر و ناحیه تاج سر میباشد.
- بهترین روش دیدن: نور شدید + شانهکشی
استفاده از نور شدید با شانه شپش فلزی بهترین روش دیدن برای شناسایی شپشهای ریز میباشد. نور طبیعی روز یا چراغ قوهی قوی کمک میکند شپشهای ریز دیده شوند. همانطور که در قسمت بالا اشاره شد شانه کشی باید با دقت از ریشه تا انتهای مو انجام گیرد.
درمان دارویی/محصولی طبق دستور
برای درمان دارویی محصول طبق دستور انجام دهید، زیرا استفاده نادرست از بهترین داروها درمان را نا موفق میکند. ابتدا بررسی کنید که محصول باید روی موهای خشک یا خیس استفاده شود، سپس به مقدار کافی و یکنواخت شامپو را روی تمام نواحی سر بزنید، بعد طبق توصیه بین ۱۰ تا ۱۵ دقیقه زمان مکث است که باید رعایت کنید.
شانهکشی روزهای بعد
- برنامه پیشنهادی شانهکشی (روزهای مشخص + زمان حدودی)
بسیاری از شکستهای درمانی به دلیل حذف و کم اهمیت دانستن شانهکشی است. برنامه پیشنهادی شانه کشی شامل:
- هر روز در هفته اول
- هفته دوم یک روز درمیان
- هر نوبت شانه کشی حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه
- مو کمی مرطوب + شانه شپش فلزی
- بعد از هر بار شانه کشی شانه شپش فلزی با آب داغ شسته شود.
تکرار درمان در زمان مناسب
بعضی از رشکها در نوبت اول درمان از بین نمیروند و پس ازحدود ۷ تا ۱۰ روز باز میشوند. به همین دلیل درمان باید دقیقا در زمان توصیه شده تکرار شود. تکرار زودتر اثر درمان را کم کرده اما تکرار دیرتر باعث بالغ شدن شپشهای جدید میگردد.
چه چیزهایی لازم است هنگام شپش باید شسته/قرنطینه شود؟
وسایلی چون ملافه، روبالشی، پتو، حوله، کلاه، شال، روسری، مقنعه، برس و شانه باید شسته شوند؛ شستشو باید با آب حداقل ۶۰ درجه انجام گیرد. وسایلی که قابل شستشو نیستند، میتوانند به مدت ۴۸ ساعت در کیسه در بسته قرار بگیرند. در نظر داشته باشید که نیازی به ضد عفونی کل خانه، سمپاشی، شستن فرش و پردهها نیست؛ چون شپش بدون سر انسان ۲۴ تا ۴۸ ساعت زنده نمیماند.
درمان شپش چقدر طول میکشد؟
طول درمان شپش سر در صورت اجرای درست آن و کنترل اولیه حدود ۷ روز زمان میبرد؛ اما برای درمان کامل باید ۲ تا ۳ هفته درمان تکرار کنید. در صورت رعایت نکردن موارد لازم برای درمان شپش فوری زمان طول درمان بیشتر میشود.
درمان شپش سر با اسپند ممکن است؟
درمان شپش سر با اسپند یک روش سنتی است به این صورت که ابتدا اسپند آسیاب شده را جوشانده سپس آن را روی موها بمالید و ۳۰ تا ۴۵ دقیقه صبر کنید تا شپش بالغ دفع شود؛ در نظر داشته باشید که برای رشکها این محلول مناسب نیست.
آیا درمان شپش با نفت حقیقت دارد؟
درمان شپش با نفت بسیار خطرناک و ممنوع است؛ زیرا قابل اشتعال میباشد و پوست سر را میسوزاند یا مسومیت ایجاد میکند. هرگز درمان شپش با نفت را انجام ندهید و روشهای بی خطر که درمان قطعی شپش را دارد امتحان کنید .
پیشگیری از بازگشت شپش (بعد از درمان موفق)
برای جلوگیری از بازگشت شپش پس از درمان موثر باید چند اقدام موثر انجام گیرد:
- موها را بسته نگهدارید.
- از اشتراک وسایل شخصی پرهیز کنید.
- چک دورهای سر ( به خصوص کودکان)
- به مدرسه اطلاع دهید.
- آموزش کودکان بدون ایجاد ترس و شرمندگی
- چک لیست ۷ روزه را برسی کنید.
چک لیست ۷ روزه بعد درمان شپش
درمان فوری شپش سر نه با روشهای سنتی و نه با محصولات معجزه آسا به دست میآید؛ بلکه با انجام چک لیست ۷ روزه بعد درمان شپش میسر میشود. این چک لیست شامل:
- شانهکشی روزانه
- بررسی پس گردن و پشت گوش
- شستشوی وسایل ضروری
- بررسی تمام اعضای خانواده
- یادداشت روز تکرار درمان
در پایان
اگر با چالش درمان شپش مواجه هستید و اشتباهات درمان شپش را نمیدانید، متخصصان مجرب شیراز درمان با ارائه خدمات آموزشی، مشاوره تخصصی و حتی کمک علمی در اجرای صحیح پروتکلهای درمانی ( از جمله شانهکشی اصولی، نظارت بر درمان دارویی) در منزل شما حاضر میشوند. این مرکز با درک دشواریهای مقابله با شپش به ویژه در کودکان، شما را تا حصول نتیجه نهایی و جلوگیری از بازگشت مجدد شپش همراهی میکند؛ تا با آرامش خاطر این دوره را پشت سر بگذارید.
پرسشهای متداول
آیا خارش یعنی هنوز شپش دارم؟
خیر لزوما هر خارشی به معنای وجود شپش زنده نیست. پس از درمان شپش ممکن است به دلیل التهاب باقی مانده پوست سر واکنش نشان دهد و خارش تا چند روز ادامه داشته باشد. اگر پس از یک هفته همچنان خارش ادامه داشت مجدد سر را بررسی کنید.
رشک مرده چه شکلی است؟
رشک مرده (تخم شپش مرده) معمولا ظاهری خشک و تیره (قهوهای یا خاکستری) و چروکیده دارد. بر خلاف رشک زنده که رنگ آن روشن تر ( زرد یا سفید، شیری) است؛ رشک مرده به راحتی از مو جدا میشود و با فشار بین ناخنها صدای شکستگی ایجاد نمیکند.
چرا شپش دوباره برمیگردد؟
شپش به دلایل مختلفی ممکن است دوباره برگردد. شایعترین علت تخمهای باقی مانده (رشک) روی موها است که پس از ۷ تا ۱۰ روز تفریخ شده و شپش جدید تولید می گردد.همچنین تماس مجدد با فرد آلوده، استفاده از وسایل مشترک یا درمان ناقص و عدم رعایت تکرار درمان در زمان استاندارد، از دیگر دلایل بازگشت شپش میباشد.
چند بار باید شانهکشی کرد؟
برای دست یابی به درمان قطعی شپش سر و جلوگیری از بازگشت مجدد شپش با استفاده از شانه شپش فلزی طبق زمان بندی مشخص باید انجام شود. برنامه پیشنهادی در هفته اول باید هر روز ۱ یا ۲بار باشد و هفته دوم یکروز در میان کافی است.
آیا باید کل خانه ضدعفونی شود؟
خیر نیازی به ضد عفونی کل خانه یا سمپاشی نیست. شپش سر نمیتواند بیشتر از ۴۸ ساعت دور از بدن انسان زنده بماند. تمرکز را روی شستشوی وسایلی که مستقیم با سر ارتباط دارند بگذارید.
آیا حیوانات خانگی ناقل شپش انسان هستند؟
خیر حیوانات خانگی ناقل شپش انسان نیستند. شپش سر یک انگل میزبان خاص است و تنها روی بدن انسان تکثیر میکند. این حشره نمیتواند روی پوست یا موی حیوانات خانگی مانند سگ، گربه یا پرندگان زنده بماند. بنابراین منبع انتقال و بازگشت شپش همیشه انسانهای دیگر هستند. در صورت آلودگی نیازی به درمان حیوان خانگی نیست.
