تراکوستومی باز کردن یک راه هوایی در لوله تراشه است که شما آنرا به صورت یک حفره در زیر گلو مشاهده میکنید.
تراکوستومی بر حسب نیاز بیمار ممکن است دائم یا موقت باشد.

تراکوستومی چه مزایایی دارد؟
1- راه هوایی مطمئنی است، برای خروج ترشحات مجاری تنفسی بیمار.
2- در بیمارانی که مدت طولانی از دستگاه تهویه مکانیکی استفاده میکنند و راه هوایی مطمئنی برای تنفس ندارند استفاده میشوند.
3- از ورود مواد خارجی، ترشحات دهانی یا محتویات معده به ریه در بیمارانی که کاملاً هوشیار نیستند پیشگیری میکند.

تراکوستومی با یک نوار باریک به دور گردن بسته میشود و یک کاف به آن متصل میباشد که باید پر از هوا باشد تا از خروج آن جلوگیری کند و مانع ورود ترشحات از دهان و معده به ریه میشود. در زیر لوله تراکوستومی یک عدد گاز قرار دهید تا باعث جذب ترشحات تراکوستومی شود این گاز از ایجاد عفونت نیز پیشگیری میکند.

توجه :
گازی که در زیر تراکوستومی قرار میگیرد را قیچی نکنید زیرا ممکن است پرزها وارد تراکوستومی شده و ایجاد آبسه در مجاری تنفسی کند.
با توجه به اینکه در بیماران تراکوستومی شده، هوا از روی تارهای صوتی عبور نمیکند ، صحبت کردن آنها بدون صدا میباشد. شما میتوانید از طریق لب خوانی یا از طریق نوشتن مطالب با وی ارتباط برقرار کنید.
نکته مهم 1: در صورتی که کاف تراکوستومی پر از هوا نباشد هنگام تغذیه ممکن است بیمار آسپیره کند، یعنی مواد غذایی و ترشحات ناحیه دهان وارد مسیر راه هوایی شود.
نکته مهم 2 : وقتی کاف به حد لازم پر از هوا نباشد تنفس بیمار صدایی خرخر مانند میدهد.
در صورت مشاهده این حالت با ما تماس بگیرید.

در چه مواردی از تراکئوستومی استفاده میشود:
1- صدمه به حنجره در اثر تروما
2- نیاز به تهویه مکانیکی دراز مدت
3- تخلیه ترشحات حجیم از راههای تنفسی و پاک سازی موثرتر ترشحات
4- پیشگیری از آسپیره ترشحات دهان و معده به راههای هوائی
5- اختلالات دائمی راه هوایی فوقانی نظیر سرطان حنجره
6- انسداد راههای هوایی
7- کاهش فضای مرده تنفسی و مقاومت راه هوایی (تراکئوستومی می تواند میزان فضای مرده دهان، هیپوفارنکس و تراشه را از 150 سی سی به 50 الی80 سی سی برساند و در نتیجه تهویه تنفسی را بهبود بخشد)

– مزایای لوله تراکئوستومی نسبت به لوله های تراشه :

1- راحت تر بودن بیمار و پاک سازی موثرتر ترشحات.

2- بیمار می تواند براحتی از طریق دهان غذا بخورد.

لوله های تراکئوستومی در اندازه ها و جنس های مختلفی است دارای یک قسمت بیرونی با دو بال طرفی است که توسط باند به دور گردن فیکس می شود. نزدیک انتهای لوله یک کاف قرار دارد که هنگام باد شدن با تراشه مماس می شود و به این ترتیب می توان به بیمار تنفس با فشار مثبت داد. همچنین کاف باد شده از آسپیراسیون مواد بداخل تراشه جلوگیری می کند.

عوارض شایع در تراکئوستومی :
1- انسداد مجرای لوله تراکئوستومی توسط دیواره تراشه
2- انسداد مجرای لوله تراشه توسط ترشحات
3- خونریزی از محل انسزیون
4- آمفیزم زیر جلدی
5- کم باد شدن یا پارگی کاف
6- اکستوبه شدن(خارج شدن) اتفاقی
7- ایجاد فیستول تراشه و ازوفاژ

ساکشن کردن تراکئوستومی چگونه است؟تراکوستومی
در بیمارانی که تراکوستومی شده اند مکانیسم سرفه ضعیف است. این بیماران برای دفع ترشحات دستگاه تنفس دچار مشکل هستند و نیاز به ساکشن دارند. زمانی باید بیمار را ساکشن کنید که صدای غیر طبیعی در ریه ها شنیده شود یا اینکه شما ترشحات را مشاهده نمایید.
توجه داشته باشید که ساکشن کردن غیر ضروری علاوه بر آنکه خطر عفونت را بالا میبرد باعث آسیب به دستگاه تنفسی بیمار میشود.

قبل از انجام ساکشن حتماً از دستگاه بخور و فیزیوتراپی قفسه سینه (قسمت فیزیو تراپی قفسه سینه را ببینید) استفاده کنید.
این کار باعث رقیقتر شدن و کنده شدن ترشحات از مسیر راه هوایی میشود و عمل ساکشن کردن به طور موثرتری انجام میپذیرد.
قبل از انجام عملیات با بیمار صحبت کنید و بگویید امکان دارد حین ساکشن کردن احساس ناخوشایندی داشته باشد. او را به آرامش دعوت کنید سپس دست خود را بشویید و ماسک بزنید.
3-5 دقیقه به بیمار اکسیژن با غلظت 10 لیتر بدهید این کار باعث میشود بیمار حین ساکشن کردن دچار کمبود اکسیژن نشود.
سپس دستگاه ساکشن را روشن کنید و روی دور متوسط تنظیم نمایید (ساکشن را روشن کنید و بین80-120 میلی متر جیوه قرار دهید، دور دستگاه نباید بیش از 120 میلی متر جیوه باشد( لوله رابط ساکشن را به دستگاه ساکشن وصل نمایید و سر ساکشن (ترجیحا سفید رنگ) را بدون آنکه از پوشش کامل خارج کنید به لوله رابط ساکشن وصل کنید سپس بیمار را در وضعیت نیمه نشسته قرار دهید دستکش استریل بپوشید و سر ساکشن را بدون آنکه با جایی تماس پیدا کند از پوشش خارج کنید. مقدار نرمال سالین را توسط کاتتر ساکشن بکشید (جهت چک کردن کارکرد ساکشن) سر ساکشن را حدود 10 تا 15 سانتی متر وارد تراکئوستومی کرده و با یک چرخش 360 درجه به آرامی بین انگشت شست و اشاره چرخانده و آنرا از تراکوستومی خارج نمایید.
این عملیات نباید بیش از حد طول بکشد چون امکان کاهش اکسیژن بیمار و خوابیدن ریه های روی هم میشود. بسته به میزان ترشحات بیمار این عمل را چندین بار تکرار نمایید. دقت کنید در بین هر بار ساکشن کردن به بیمار 5-3دقیقه اکسیژن با غلظت 10 لیتر بدهید و لوله ساکشن را با سرم شستشو بشویید.

چه نکاتی در هنگام تراکئوستومی باید رعایت شود؟

  • اگر ترشحات بیمار غلیظ بود و یا به صورت تکه های خلط جامد در آمده است بهتر است مدت زمان بیشتری از بخور استفاده نمایید. اگر ترشحات به خوبی خارج نشد، از یک نفر کمک بخواهید و نفر دوم حدود 2 سی سی سرم شستشو استریل را در تراکئوستومی بریزد و چندین بار آمبو بزند سپس شما ساکشن کنید. این کار باعث کنده شدن ترشحات میشود.

  • در صورتی که گاز زیر تراکئوستومی آلوده به ترشحات گردید و مرطوب شد، چندین بار در روز باید تعویض شود.

  • در صورت آلوده شدن بند تراکئوستومی به ترشحات با رعایت اصول ایمنی آن را تعویض نمایید.

  • بند تراکئوستومی را طوری ببندید که دو انگشت به راحتی از زیر آن رد شود.

قبل از هر بار تغذیه چک کنید کاف تراکئوستومی پر از هوا باشد.

  1. مراقب باشید کاف را قیچی نکنید. در صورت قیچی شدن یا سوراخ شدن کاف با ما تماس بگیرید. و مراقب باشید تراکئوستومی از جای خود

    خارج نشود.

  2. در حین استراحت کردن احیاناً پتو، ملحفه و … روی تراکئوستومی بیمار را مسدود نکند.

  3. از ارتباط بیمار با افرادی که مبتلا به سرما خوردگی یا دیگر عفونتهای دستگاه تنفسی هستند جلوگیری کنید.

  4. مراقب باشید محل استراحت بیمار عاری از گرد و خاک باشد و اگر مگسی وجود دارد از پشه بند و یا پارچه توری برای جلوگیری از وارد شدن پشه و مگس در لوله تراکئوستومی استفاده کنید.

  5. هیچ شی ء خارجی را هرگز وارد تراکئوستومی نکنید.

  6. هنگامی که بیمار سرفه میکند آمبو نزنید این عمل باعث آسیب شدید به بافت ریه میشود.

توجه کنید:

  • در صورتی که ترشحات مسیر تراکئوستومی را مسدود کند بیمار دچار کمبود اکسیژن و نهایتاً خفگی میشود. پس در این رابطه دقت کافی داشته باشید.

  • در صورتی که لوله تراکئوستومی به هر دلیلی از جای خود خارج شد برای جاگذاری آن اقدام نکنید. بلکه بلافاصله به بیمار از مسیر تراکئوستومی اکسیژن بدهید و با ما تماس بگیرید.

  • دقت کنید هر بار ساکشن نباید بیشتر از 10 ثانیه طول بکشد زیرا ممکن است بیمار با کمبود اکسیژن مواجهه شود. کمبود اکسیژن به هر دلیلی میتواند اثرات جبران ناپذیری بر مغز بیمار بگذارد.

چه مواردی در مورد بیماران تراکئوستومی شده، باید رعایت شوند؟
توجه داشته باشید:
1. دستگاه تنفس بیمار بسیار حساس و آسیب پذیر است پس لطفاً نکات استریل را به دقت رعایت نمایید.
2. هیچ گاه به صرف اینکه ترشحات بیمار بسیار زیاد است بیشتر از 10 ثانیه سر ساکشن را در راه هوایی بیمار نگه ندارید.

بین هر مرحله از عمل ساکشن اجازه دهید بیمار به صورت طبیعی تنفس کند و به مدت 5-3 دقیقه اکسیژن با درصد بالا دریافت نماید.

  • در صورت مشاهده ترشحات خونی همراه با عملیات ساکشن 2 سی سی آب مقطر استریل وارد تراکئوستومی نمایید با انجام این کار خونریزی کنترل

    میشود در این صورت از ادامه ساکشن خودداری نمایید زیرا بافت سیستم تنفسی آسیب دیده است. در صورت تکرار خونریزی حتماً با ما تماس بگیرید.

  • بین هر بار ساکشن حتماً به بیمار اکسیژن با درصد بالا بدهید.

  • بعد از اتمام عملیات ساکشن 10 دقیقه به بیمار اکسیژن با درصد بالا بدهید. بعد از آنکه متوجه شدید وضعیت تنفس بیمار کاملاً مطلوب است میتوانید

    اکسیژن را قطع کنید.

  • سر ساکشن ها یکبار مصرف هستند بعد از هر بار استفاده باید دور انداخته شوند.

  • هیچ گاه سر ساکشن را بیش از 10 تا 15 سانتی متر وارد لوله تراکئوستومی نکنید این عمل باعث آسیب به بافت ریه و خونریزی آن میشود.

  • ساکشن را ترجیحاً بهتر است قبل از وعده غذایی، قبل از خواب و بعد از خواب انجام دهید. اما دقت داشته باشید که عملیات ساکشن زمان مشخصی ندارد و در واقع بر حسب نیاز بیمار است.

  • هرگز سر ساکشنی که وارد دهان بیمار کردهاید را وارد تراکئوستومی نکنید زیرا بلافاصله باعث انتشار عفونت میشود.

  • بعد از هر بار ساکشن مقداری سرم شستشو وارد لوله رابط ساکشن کنید تا ترشحات کاملاً از لوله پاک شود و دستگاه ساکشن برای استفاده مجدد آماده گردد.

  • بعد از اتمام عملیات ساکشن سر لوله رابط را با یک گاز استریل بپوشانید.

  • در صورتی که ترشحات بیمار زیاد است یا به راحتی خارج نمیشود و یا به صورت تکه های جامد در آمده است مدت زمان بیشتری به بیمار بخور دهید و مجدداً عملیات ساکشن را تکرار کنید. نوشیدن مایعات گرم نیز میتواند موثر باشد.

  • در حین ساکشن بیمار را تشویق به سرفه نمایید. این کار باعث کنده شدن ترشحات انباشته شده در انتهای راه هوایی میگردد.

نکته:

  •  در صورتی که سر ساکشن به راحتی وارد تراکئوستومی نمیشود میتوانید آن را با مقدار کمی سرم شستشوی استریل و یا ژل لوبریکانت آغشته نمایید و مجدداً برای انجام عملیات ساکشن اقدام نمایید.

  • هنگام ساکشن کردن به آرامی لوله تراکئوستومی را بادست نگه دارید تا از بیرون آمدن آن ممانعت کنید.

  • لوله رابط ساکشن را روزانه تعویض کنید.

توجه کنید:

  • سردی بیش از حد هوا یا خشک بودن هوای محیط می تواند سبب آزردگی بیمار شود.

  • هر گونه تغییر در وضعیت تنفس بیمار نیاز به اقدام فوری دارد و در صورت وجود دیسترس تنفسی ، هیپوکسی، تحریک پذیری، تاکی پنه ، استفاده از عضلات فرعی تنفسی و کاهش اشباع اکسیژنی و شک به انسداد ، بلافاصله راه هوایی را ساکشن کرده و در صورت هوشیاری از بیمار می خواهیم سرفه و تنفس عمیق انجام دهد با ما تماس بگیرید.

  • فیزیوتراپی تنفسی شامل درناژ پوسچرال، ماساژ پشت، ایجاد لرزش و کوبش و سرفه ، کمک به تخلیه ترشحات و انبساط بافت ریه کرده و توانایی استفاده از ماهیچه های تنفسی را افزایش می دهد و سبب پیشگیری از آتلکتازی و کاهش عفونت می شود و باید روزانه چندین بار انجام شود.

  • پرستار باید مراقب نشانه ها و علائم اولیه عفونت بعد از عمل باشد و در صورت بروز تب، تاکیکاردی، افزایش ترشح چرکی ، بوی بد ترشحات، حساسیت و قرمزی با ما تماس بگیرید.

  • در صورت استفاده از روش های استریل در طی ساکشن کردن یا دستکاری، شانس عفونت کم است و جهت پیشگیری از عفونت بهتر است لوله های تراکئوستومی هر 7-5 روز تعویض گردد.

  • پوست اطراف تراکئوستومی باید توسط نرمال سالین از ترشحات پاک و توسط پانسمان خشک پوشانده شود. اگر کراست یا دلمه روی پوست بوجود آمده باید ماده مرطوب کننده بدون روغن روی پوست مالیده و سپس با پنست استریل کراست ها را از روی پوست برداشت.

  • تغذیه بعد از عمل با لوله بینی- معدی صورت می گیرد و پس از تجویز پزشک تغذیه بیمار با مایعات از طریق دهان شروع می شود و بتدریج غذاهای جامد بر حسب تحمل بیمار در برنامه غذایی گنجانده می شود.

  • از مصرف غذاهای زیاد شیرین که باعث ترشح بزاق و تضعیف قدرت چشایی می شود، خودداری شود.

خارج کردن یا تعویض لوله تراکوستومی :
در مورد بیمارانی که مدت زیادی دارای لوله تراکئوستومی بودند، بهتر است قبل از در آوردن لوله، ابتدا آندوسکوپی انجام شود تا از نبودن انسداد مکانیکی در مسیر راههای تنفسی بیمار مطمئن شویم.

سپس با کاهش تدریجی کالیبر لوله و بستن متناوب آن به مدت کوتاه در روز اول و افزایش تدریجی طول مدت زمان آن در روز بعد و موقع خواب، چنانچه بیمار بتواند 24 ساعت انسداد لوله را تحمل کند، می توان لوله را حذف کرد. در حین انجام این کار، بیمار باید کاملا تحت نظر بوده و علایم حیاتی چک گردد.

برای انجام امور تخصصی بیمار خود با ما تماس بگیرید.